U pacjentów z cukrzycą kluczowym elementem skutecznego zarządzania chorobą jest samokontrola glikemii. Taką możliwość dają nowoczesne technologie w postaci systemów ciągłego monitorowania glikemii. Poprawiają przy tym jakość życia osoby z cukrzycą.

Na przełomie ostatnich lat nastąpił ogromny postęp w leczeniu chorych na cukrzycę, jak i zarządzaniu samą chorobą. O jakich kluczowych zmianach mówimy?

W ostatnich latach diabetologia stała się jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin medycyny. Postęp nastąpił w wielu obszarach, zarówno w leczeniu, jak i monitorowaniu.  Pojawiły się nowe wydłużające życie leki stosowane w cukrzycy typu 2, insuliny nowej generacji, a także nowoczesne metody monitorowania choroby. 

Z jakich nowoczesnych technologii mogą korzystać osoby z cukrzycą, żeby mieć chorobę pod kontrolą?

Osoby z cukrzycą typu 1 mogą na przykład korzystać z pomp insulinowych zintegrowanych funkcjonalnie z systemem ciągłego monitorowania glikemii (CGM), czyli z systemu hybrydowej pętli zamkniętej.

Narzędziem, które szczególnie przyczyniło się do poprawy monitorowania glikemii, są właśnie systemy CGM, które, jak wskazuje nazwa, w sposób ciągły automatycznie dokonują pomiaru poziomu glukozy – w zależności od systemu co 1-5 minut – a następnie przesyłają uzyskany wynik do odbiornika. Dzięki temu pacjent ma aktualny, a także retrospektywny wgląd do wartości glikemii. Jednocześnie systemy wskazują trendy zmian w glikemii. Z systemów tych korzystają także pacjenci z cukrzycą typu 2.

Pomiary dokonane przez CGM poddawane są analizie, która dostarcza wielu cennych informacji dotyczących tego, jak kształtowało się wyrównanie glikemii w ciągu ostatnich tygodni, miesięcy, wskazuje na okresy, pory dnia, w których wartości glukozy były podwyższone bądź obniżone. Dane z takiej analizy są dużo bardziej kompletne niż wyniki badania hemoglobiny glikowanej, która do tej pory była tradycyjną metodą oceny wyrównania cukrzycy, a która odzwierciedla tylko średnie stężenie glukozy.

Systemów CGM jest na polskim rynku kilka. Ich liczba wzrasta z roku na rok, stają się one coraz tańsze, a co za tym idzie – są coraz bardziej dostępne dla pacjentów, także dlatego, że zostają objęte refundacją, choć w ograniczonych wskazaniach. Dlatego środowisko diabetologów postuluje dalsze poszerzanie dostępu do CGM dla kolejnych grup pacjentów.

Czy nieprawidłowa glikemia może powodować powikłania? Jaka jest skala tego problemu u osób z cukrzycą?

Tak, podwyższony poziom glukozy we krwi może powodować powikłania, głównie te naczyniowe, które dzielimy na mikro- i makronaczyniowe. Wśród tych ostatnich wyróżnia się przedwczesną miażdżycę i związane z nią m.in. przedwczesny zawał mięśnia sercowego, czy udar mózgu. Przewlekła hiperglikemia może doprowadzić także do rozwoju retinopatii cukrzycowej, której konsekwencją może być utrata wzroku, nefropatii cukrzycowej, czyli uszkodzenia nerek, czy neuropatii cukrzycowej, polegającej na uszkodzeniu nerwów obwodowych, a także zespołu stopy cukrzycowej.

Ponad 50 proc. zgonów pacjentów z cukrzycą związanych jest z chorobą sercowo-naczyniową. U pacjentów z cukrzycą w wieku 50-60 lat oczekiwany czas przeżycia jest krótszy o 6-7 lat w stosunku do osoby rówieśniczej, która nie jest obarczona tą chorobą. Dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Ponadto u 50 proc. pacjentów z cukrzycą typu 2 rozwija się przewlekła choroba nerek, zwana potocznie nefropatią cukrzycową.

Dlaczego tak ważne w chorobie jest ciągłe monitorowanie poziomu glukozy w organizmie?

Ciągłe monitorowanie poziomu glukozy ułatwia osiągnąć dobre wyrównanie cukrzycy – pozwala zarówno na obniżenie średniej wartości glukozy, jak i na zmniejszenie liczby i czasu trwania epizodów hipo- i hiperglikemii. Zmniejsza tym samym ryzyko wystąpienia ww. powikłań. Poprawia bezpieczeństwo terapii, a także jakość życia pacjenta.

Czym jest system ciągłego monitorowania glikemii i jak pacjenci mogą z niego korzystać?

Obecnie stężenie glukozy można kontrolować za pomocą glukometrów i systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM). Te pierwsze dostarczają informacji na temat stężenia glukozy tylko w punktach czasowych. Natomiast CGM pozwala na ciągłe monitorowanie glikemii i przekazywanie informacji o poziomie glukozy w czasie rzeczywistym. Przy czym system ciągłego monitorowania glikemii oznacza stężenie glukozy w płynie śródtkankowym, a nie we krwi włośniczkowej, jak w przypadku glukometrów. System ten składa się z sensora, który jest aplikowany na skórę lub podskórnie i transmitera, który przesyła informacje o stężeniu glukozy do aplikacji na smartfonie bądź do czytnika.

Obecnie systemy ciągłego monitorowania glikemii są refundowane dla pacjentów z cukrzycą typu 1 albo 3 oraz z innymi typami cukrzycy – leczonych intensywną insulinoterapią, która wymaga co najmniej 3 wstrzyknięć – oraz z rozpoznaną cukrzycą ciążową.

Dlaczego pacjenci, którzy stosują insulinę, muszą mieć kontrolę nad glikemią w sposób ciągły?

Gdyż pozwala to na znacznie lepsze zarządzanie chorobą. Kontrola nad glikemią w sposób ciągły pozwala na lepszą kontrolę metaboliczną, możliwość bieżącej, jak również retrospektywnej analizy stężenia glukozy, ocenę zmienności glikemii oraz – co najważniejsze – na zapobieganie hipo- i hiperglikemii, a co za tym idzie – zapobieganie powikłaniom cukrzycy. Korzyści ze stosowania systemów ciągłego monitorowania glikemii dla osoby z cukrzycą są nie do przecenienia. Ważna jest przy tym edukacja pacjentów na temat tych systemów – są one dobrym narzędziem pod warunkiem, że są właściwie wykorzystywane.

Wspomniała Pani o korzyściach stosowania CGM przez pacjenta, a jakie korzyści może odnieść lekarz w opiece nad pacjentem, który stosuje CGM?

Lekarz ma przede wszystkim większą wiedzę o pacjencie z cukrzycą, co poprawia bezpieczeństwo leczenia. Systemy ciągłego monitorowania glikemii umożliwiają pobieranie raportów glikemii. Jeśli pacjent udostępni je lekarzowi, ten widzi dokładnie, m.in. jak kształtowała się glikemia w ostatnim czasie, jak duża jest zmienność glikemii, ale też może przeanalizować co się działo w ostatnich tygodniach, miesiącach.

Dla osób korzystających z takich systemów wytyczne określają czas w zakresie docelowym glikemii, czyli procent czasu, w którym wartości glikemii pozostają w określonym zakresie docelowym, wynoszącym 70-180 mg/dl. Przy korzystaniu z systemów ciągłego monitorowania glikemii udaje się osiągnąć ten wynik. Warto podkreślić, że w niektórych przypadkach ten przedział zostaje zawężony (tzw. Time in Tight Range) i ten zakres docelowy glikemii wynosi od 70 do 140 mg/dl, czyli praktycznie jak u osoby zdrowej.

Czy PTD wspiera działania, aby pacjenci mieli dostęp do CGM. Czy trwają̨ prace nad zmianą systemu w kontekście dostępu do CGM dla pacjentów z cukrzycą typu 2?

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne cały czas podejmuje działania w tym zakresie. W marcu 2025 r. wraz z konsultantem krajowym w dziedzinie diabetologii złożyliśmy do Ministerstwa Zdrowia wniosek o rozszerzenie refundacji sensorów CGM o kolejną grupę pacjentów. Natomiast dalsze decyzje należą do resortu i Narodowego Funduszu Zdrowia.

Czy pacjenci chcą stosować systemy ciągłego monitorowania glikemii? Z jakich powodów?

Pacjenci bardzo chcą z nich korzystać, niezależnie od typu cukrzycy, na który chorują. Systemy ciągłego monitorowania glikemii przede wszystkim pomagają pacjentom zrozumieć chorobę i aktywnie zaangażować się w proces leczenia. Dają poczucie bezpieczeństwa, ponieważ pacjent zna stężenie glikemii i może obserwować dynamikę zmian, dodatkowo są wyposażone w alarmy informujące o ryzyku hipoglikemii i hiperglikemii, dzięki czemu pacjent może wcześniej zareagować i zapobiec ich wystąpieniu. Są szczególnie pomocne dla pacjentów z nowo rozpoznaną chorobą, którzy jeszcze nie wiedzą, jak prowadzić samokontrolę, które z czynników mają wpływ na stężenie glikemii oraz jak poruszać się po rekomendowanych schematach terapeutycznych.

Potwierdza to projekt edukacyjny przeprowadzony przez Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, w którym wzięło udział 100 pacjentów. Część z nich była objęta systemem ciągłego monitorowania glikemii już od momentu postawienia diagnozy, a część – pod opieką pielęgniarki diabetologicznej. Samokontrola choroby była skuteczniejsza w tej pierwszej grupie. Z kolei u część pacjentów z drugiej grupy wymagała pilnej wizyty u lekarza, ponieważ dane z CGM ujawniły nieprawidłowości, które wymagały natychmiastowej interwencji medycznej, a których pacjenci nie byli świadomi. Zastosowanie GM w tej grupie pacjentów przyczyniło się do zmiany zastosowania terapii lekowej, insulinowej, pokazało wpływ posiłków na poziom glikemii co spowodowało modyfikację diety.

Systemy ciągłego monitorowania glikemii znacząco poprawiają jakość życia osób z cukrzycą, pozwalając im na większą świadomośc tego co dzieje się w organizmie z glukozą a w konsekwencji normalnie żyć, bez stresu z poczuciem bezpieczeństwa, pracować, uprawiać sport, czy podróżować, co jest utrudnione w przypadku stosowania glukometrów, wymagających wielokrotnego w ciągu doby nakłuwania opuszek palców, co wiąże się także z bólem.

Niestety, nie wszyscy mają dostęp do systemów ciągłego monitorowania glikemii, dlatego Polskie Stowarzyszenie Diabetyków apeluje o zwiększenie dostępności poprzez rozszerzenie refundacji na CGM o kolejne grupy pacjentów będących na insulinie bez względu na ilość wstrzyknięć insuliny na dobę oraz wyrównania zakresu wskazań refundacyjnych dotyczących różnych systemów ciągłego monitorowania glukozy w czasie rzeczywistym (CGM-RT) oraz systemów FGM. Wierzymy, że szerszy dostęp i lepsza kontrola glikemii przełoży się na mniejszą ilość późnych powikłań nieprawidłowo kontrolowanej cukrzycy.

Z czym mierzy się pacjent, który doświadcza późnych powikłań cukrzycy?

Mówimy już o zespole sercowo-nerkowo-metabolicznym, w przypadku którego pacjent powinien znajdować się pod opieką – oprócz diabetologa – także kardiologa i nefrologa. Dlatego u pacjentów z cukrzycą najważniejsza jest wczesna diagnoza, a następnie dostosowanie odpowiedniego schematu leczenia, zastosowanie ciągłego monitorowania glikemii, edukacja, która wskaże, jak je wykorzystywać, by tych powikłań uniknąć. Ważne jest również wsparcie psychologiczne i samoregulacja w zakresie ciągłej motywacji do całego procesu opieki diabetologicznej.

POPRZEDNI