Ostatnie lata przyniosły znaczące postępy w diagnostyce i leczeniu raka gruczołu krokowego, jednak mimo to wciąż istnieje wiele wyzwań, związanych m.in. z dostępnością do urologów czy różnych opcji terapeutycznych raka prostaty.

Rak gruczołu krokowego jest obecnie najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Jakie są tego przyczyny?

Wiek jest głównym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka gruczołu krokowego, w związku z tym wraz ze starzeniem się społeczeństwa wzrasta liczba przypadków tego nowotworu. Kolejną przyczyną jest poprawa diagnostyki, a także większa świadomość zdrowotna mężczyzn, którzy częściej niż dawniej udają się do urologa w przypadku pojawienia się dolegliwości. Nie bez znaczenia są także czynniki środowiskowe i zawodowe, m.in praca w przemyśle, która naraża na kontakt z substancjami chemicznymi i toksycznymi.

Kiedy mężczyzna powinien udać się na pierwszą wizytę u urologa w ramach profilaktyki raka prostaty?

Taka wizyta powinna się odbyć ok. 45. roku życia w celu oceny stanu gruczołu krokowego i stężenia PSA, aby oszacować ryzyko rozwoju nowotworu w najbliższych latach.

Natomiast jeśli w rodzinie występowały przypadki raka gruczołu krokowego, mężczyzna powinien udać się do urologa wcześniej, bo już ok. 40. roku życia. Dotyczy to także mężczyzn, których członkowie rodziny (także kobiety) są nosicielami mutacji genetycznych predysponujących do raka prostaty, szczególnie mutacji w genach BRCA1 i 2, które zwiększają ryzyko zachorowania na raka piersi, jajnika, trzustki i właśnie prostaty, szczególnie jego agresywnej formy.

Jak powinna wyglądać właściwa ścieżka diagnostyczna pacjenta z rakiem gruczołu krokowego i jaką rolę odgrywa w niej urolog, a jaką lekarz POZ?

Lekarz POZ powinien oszacować, jak duże jest ryzyko, że u pacjenta rozwinął się rak prostaty, biorąc pod uwagę przede wszystkim jego wiek, a także ww. objawy i rodzinne występowanie nowotworu. Na tej podstawie powinien podjąć decyzję o dalszej diagnostyce – badaniu stężenia PSA. Powinien także wystawić skierowanie do urologa, który wykona badanie per rectum, czyli palpacyjną ocenę gruczołu krokowego. W przypadku nieprawidłowości urolog kieruje pacjenta na rezonans magnetyczny, a następnie, jeśli są do tego wskazania, na biopsję gruczołu krokowego. Dopiero na podstawie tego ostatniego badania można potwierdzić lub wykluczyć diagnozę. Biopsja pozwala nie tylko potwierdzić obecność nowotworu, lecz także określić jego typ, stopień złośliwości, a w połączeniu z rezonansem magnetycznym – ocenić stopień zaawansowania procesu nowotworowego w gruczole krokowym i całej miednicy.

Wybór strategii postępowania w raku prostaty zależy od ww. czynników. Na czym polega leczenie?

W przypadku nowotworu ograniczonego do narządu metodami leczenia radykalnego są operacja usunięcia gruczołu krokowego, którą wykonuje urolog, lub radioterapia, prowadzana przez radioterapeutę, do której czasami dołączana jest hormonoterapia – wtedy do zespołu terapeutycznego dołącza onkolog kliniczny.

Bardziej zaawansowany proces nowotworowy wymaga przede wszystkim hormonoterapii. Natomiast u pacjentów z rozsianym rakiem gruczołu krokowego stosuje się farmakoterapię obejmującą terapię deprywacji androgenów (ADT, będącą rodzajem hormonoterapii), skojarzoną z nowymi lekami hormonalnymi, a u niektórych pacjentów – z bardziej agresywnym nowotworem – w połączeniu z chemioterapią. 

Jak wygląda postępowanie u pacjentów z rakiem prostaty opornym na kastrację z dużym ryzykiem wystąpienia przerzutów?

To zaawansowany nowotwór, który przestał odpowiadać na terapię deprywacji androgenów, ale nie dał jeszcze przerzutów odległych. Pierwotnie guz był ograniczony do gruczołu krokowego, w związku z czym chorzy byli leczeni z intencją radykalną. Jednak doszło do nawrotu choroby, której przejawem jest ponowny wzrost stężenia PSA, ale w badaniach obrazowych – tomografii komputerowej, scyntygrafii kości – przerzuty nie są widoczne. Natomiast ryzyko ich wystąpienia jest wysokie. W takiej sytuacji do ADT dołączane jest nowoczesne leczenie hormonalne (darolutamid apalutamid lub enzalutamid) w celu intensyfikacji terapii.

Jak wspominane leczenie przekłada się na rokowania u omawianej grupy pacjentów?

Odracza moment pojawienia się przerzutów odległych o kilka lat, a należy pamiętać, że przerzutowy rak gruczołu krokowego to najcięższa postać choroby. W związku z tym zapobieganie przerzutom odległym jest kluczowym celem postępowania u omawianej grupie pacjentów, który pozwala osiągnąć wspominana terapia dwulekowa. 

Jaką rolę w procesie diagnostyczno-terapeutycznym odgrywa zespół wielospecjalistyczny?

Kluczową, ponieważ połączenie wszystkich strategii postępowania, czyli leczenia zabiegowego, radioterapii i farmakoterapii, daje najlepsze efekty leczenia. Uzgodnienie w wielospecjalistycznym zespole rodzaju postępowania i kolejności poszczególnych działań jest niezbędne dla optymalizacji leczenia.

Jakie zmiany w systemie opieki zdrowotnej mogłyby poprawić sytuację pacjentów z rakiem gruczołu krokowego?

Przede wszystkim należy zwiększyć dostępność do urologów, znosząc skierowanie do tych specjalistów. Drugim postulatem jest wprowadzenie diagnostyki wstępnej w przypadku podejrzenia raka gruczołu krokowego w ramach karty Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO), ale karty DiLO wystawianej jako skierowanie nie do poradni onkologicznej, ale urologicznej. Ponadto badanie rezonansem magnetycznym powinno stać się powszechne, gdyż pozwala ustalić m.in. wskazania do biopsji, czy na sprawną kwalifikację do leczenia operacyjnego/radioterapii. Należy także zwiększyć dostępność do ośrodków radioterapii, jak również ośrodków urologicznych, które dysponują wsparciem robotycznym w radyklanej prostatektomii. Niezaspokojoną potrzebą pozostaje też dostęp do różnych opcji terapeutycznych u pacjentów z rozsianym rakiem gruczołu korkowego, a konkretnie możliwość sekwencyjnego stosowania różnych opcji terapeutycznych, co wpływa na przedłużenie czasu przeżycia, a ostatecznie poprawę wyników leczenia.  

POPRZEDNI