Mimo, że nosicielami meningokoków jest co najmniej 10 proc. populacji, to w niektórych grupach osób bakteria ta może doprowadzić do ciężkiej infekcji, a nawet zgonu. Najskuteczniejszą metodą ochrony przed meningokokami są szczepienia. Nie są one obowiązkowe, ale zaleca się je dzieciom, osobom starszym, z obniżoną odpornością i wielochorobowością.

Czym są meningokoki i jakie powodują choroby?

Meningokoki to bakterie z rodzaju Neisseria meningitidis, które kolonizują błonę śluzową nosogardła. Nosicielami meningokoków jest co najmniej 10 proc. populacji (nieco więcej w zamkniętych zbiorowościach). Bakterie te przenoszą się drogą kropelkową, zwykle poprzez bliski kontakt z wydzieliną nosowo-gardłową nosiciela, np. podczas kichania, rozmowy, nawet wspólnego jedzenia. Zdarza się, że bakteria przekracza barierę śluzówkową i dostaje się do płynu mózgowo-rdzeniowego lub krwi, gdzie następuje jej bardzo szybkie namnażanie w naczyniach krwionośnych, prowadzące do tworzenia zatorów bakteryjnych i martwicy tkanek, widocznej na skórze jako wysypka, która – co jest charakterystyczne – nie znika pod uciskiem. Jest to tzw. plamica piorunująca. Natomiast samo zakażenie, czyli inwazyjna choroba meningokoka (IChM), może rozwinąć się w ciągu kilku czy kilkunastu godzin, z tego względu wymaga natychmiastowego, intensywnego leczenia szpitalnego. IChM jest szczególnie niebezpieczna u małych dzieci.

Czy meningokoki atakują wyłącznie dzieci, czy osoby starsze także są narażone na zakażenie i ciężką infekcję?

Tak, oczywiście, zakażenia dotyczą również seniorów, którzy często cierpią na wielochorobowość, a wśród nich m.in. na choroby układu krążenia (np. nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową czy niewydolność serca), choroby układu oddechowego (np. przewlekłą obturacyjną chorobę płuc) czy cukrzycę. Zachorowania dotyczą także osób młodych ze względu na ich aktywność, podróżowanie, spotykanie się z wieloma osobami, wspólne zamieszkiwanie w internatach, stancjach, śpiewanie, kiedy to dochodzi do większego ryzyka zakażenia drogą kropelkową.

Czy osoby z zaburzeniami odporności są bardziej narażone na zakażenie? Jakie zagrożenie dla tej grupy osób może nieść IChM?

Szczególnie podatne na ciężki przebieg infekcji są osoby z zaburzeniami odporności. W tych grupach łatwiej dochodzi bowiem do przedostania się bakterii do miejsc jałowych – krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego co prowadzi do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i sepsy, a nawet zgonu.

Jak wielu osób może dotyczyć IChM? Co mówią dane epidemiologiczne?

W 2023 roku w Polsce odnotowano 154 przypadków inwazyjnej choroby meningokokowej, a w 2024 – 158, z czego u ok. 75 proc. pacjentów wystąpiła posocznica, a u 82 proc. – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Niestety, śmiertelność w przypadku IChM jest wysoka, szczególnie u osób z obniżoną odpornością i chorobami współistniejącymi. Warto podkreślić, że najskuteczniejszą metodą ochrony przed meningokokami są szczepienia. Nie są one obowiązkowe, ale rekomendowane, zwłaszcza w grupach ryzyka ciężkiego przebiegu infekcji.

Skuteczną metodą ochrony przed meningokokami są szczepienia

Obecnie dostępne są trzy rodzaje szczepionek – przeciwko grupie C, przeciwko grupie A oraz skojarzona przeciw grupom A, C, W, Y. Ta ostatnia może być podawane dzieciom od 2. miesiąca życia, młodzieży i dorosłym w postaci pojedynczej dawki. Zapewnia długotrwałą ochronę przed zakażeniem i zmniejsza liczbę bezobjawowych nosicieli meningokoków w populacji.

W jaki sposób można chronić się przed meningokokami? Czy istnieje skuteczna metoda profilaktyki?

Skuteczną metodę profilaktyki przed zachorowaniami wywołanymi przez meningokoki stanowią szczepienia. Obecnie dostępne są szczepionki przeciw najczęściej występującym typom meningokoków:

• szczepionka przeciw grupie C (MenC) – stosowana rutynowo w wielu krajach, również w Polsce;
• szczepionka przeciw grupie B (MenB) – dostępna w Polsce, szczególnie istotna dla małych dzieci, młodzieży i osób z obniżoną odpornością;
• szczepionka skojarzona przeciw grupom A, C, W, Y (MenACWY) – zalecana szczególnie osobom podróżującym do krajów o wysokim ryzyku zakażenia, a także u małych dzieci, osób starszych i z obniżoną odpornością.

Warto zaznaczyć, że istotnym działaniem wspierającym profilaktykę jest również higiena osobista, w tym częste mycie rąk oraz unikanie dzielenia się z innymi osobami przedmiotami, takimi jak: naczynia, sztućce, napoje itp. Ważne jest też unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi lub nosicielami. Gdy mimo to dojdzie do bliskiego kontaktu z chorym (np. członkiem rodziny, osobą mieszkająca w tym samym domu), lekarz może zalecić profilaktyczne podanie antybiotyków, aby zapobiec rozwojowi choroby.

Czym charakteryzują się szczepionki czterowalentne przeciwko meningokokom- MenACWY? 

Szczepionki czterowalentne przeciw meningokokom to szczepionki skoniugowane skierowane przeciw serogrupie A, C, W-135 i Y. W skład szczepionek skoniugowanych wchodzą oczyszczone polisacharydy otoczkowe meningokoka połączone z białkiem nośnikowym. Połączenie takie sprawia, że szczepionki te są skuteczne i zapewniają długotrwałą ochronę przed zakażeniem. Tylko szczepionki skoniugowane zmniejszają w populacji liczbę bezobjawowych nosicieli meningokoków. W ostatnim czasie wzrasta znaczenie szczepionek czterowalentnych, które mogą być podawane dzieciom, młodzieży i dorosłym w postaci pojedynczej dawki.

Czy w przypadku meningokoków ważne są szczepienia przypominające?

W przypadku meningokoków szczepienia przypominające są bardzo ważne, zwłaszcza dla utrzymania długotrwałej ochrony przed zakażeniem, szczególnie w grupach ryzyka. Do grup, którym zaleca się szczepienia przypominające zaliczamy:

• osoby z niedoborami odporności (np. asplenia, deficyty dopełniacza),
• osoby podróżujące do rejonów z wysoką zachorowalnością,
• osoby narażone zawodowo (np. mikrobiolodzy),
• dzieci i młodzież przebywające w dużych skupiskach ludzi (internaty, akademiki).

Meningokoki to bakterie, które mogą być śmiertelnie niebezpieczne, zwłaszcza u dzieci, seniorów oraz osób z obniżoną odpornością. Najbardziej skuteczną formą profilaktyki przed zakażeniem są szczepienia. W ostatnim czasie wzrasta znaczenie szczepionek czterowalentnych, które są skuteczne i zapewniają długotrwałą ochronę przed menigokokami.

POPRZEDNI