Rak prostaty jest obecnie jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych u mężczyzn w Polsce i w Europie. W ostatnich latach obserwuje się systematyczny wzrost zachorowalności, co związane jest zarówno ze starzeniem się populacji, jak i z lepszą diagnostyką. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów rak gruczołu krokowego zajmuje pierwsze miejsce wśród nowotworów u mężczyzn (23,3% przypadków) oraz stanowi drugą przyczynę zgonów z powodu nowotworów u mężczyzn (1).

Rocznie w Polsce rozpoznaje się około 21 tys. nowych przypadków raka prostaty, a ponad 5 tys. pacjentów umiera z jego powodu (2). Szacuje się, że ryzyko zachorowania w ciągu życia dotyczy nawet jednego na sześciu mężczyzn (3). Choroba ta rozwija się często bezobjawowo w początkowych stadiach, a kluczowe dla skutecznego leczenia jest jej wczesne wykrycie. Niezbędny jest szybki dostęp do specjalisty, który zleci odpowiednią diagnostykę obejmującą badanie per rectum, oznaczenie stężenia PSA, rezonans magnetyczny czy biopsję.

W obecnym systemie ochrony zdrowia, aby dostać się do urologa w ramach publicznej opieki, pacjent musi posiadać skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Wymóg ten w praktyce opóźnia proces diagnostyczny, wydłuża czas od wystąpienia pierwszych objawów do wizyty u specjalisty, obciąża lekarzy rodzinnych dodatkowymi formalnościami i zniechęca pacjentów do podejmowania działań profilaktycznych. W konsekwencji wielu mężczyzn trafia do urologa zbyt późno, już w momencie wystąpienia zaawansowanych objawów, takich jak trudności w oddawaniu moczu, bóle kostne czy utrata masy ciała. Na tym etapie możliwości leczenia radykalnego są ograniczone, a terapia ma często charakter paliatywny.

Zniesienie skierowań mogłoby istotnie poprawić tę sytuację. Bez dodatkowej wizyty u lekarza rodzinnego pacjenci z objawami lub z grupy podwyższego ryzyka mieliby możliwość szybszego dostępu do urologa, co zwiększyłoby szanse na wczesne wykrycie choroby. Jednocześnie odciążyłoby to podstawową opiekę zdrowotną, umożliwiając lekarzom rodzinnym skupienie się na leczeniu chorób przewlekłych i działaniach profilaktycznych. Rozwiązanie takie przyczyniłoby się także do wyrównania szans polskich pacjentów w stosunku do obywateli wielu krajów Unii Europejskiej. Polskie Towarzystwo Onkologicznego od dłuższego czasu wspiera ten kierunek zmian systemowych.

Nie bez znaczenia jest również aspekt psychologiczny. Dla wielu mężczyzn rozmowa o zdrowiu intymnym bywa trudna i konieczność odbycia dodatkowej wizyty u lekarza rodzinnego stanowi dodatkową barierę. Bez skierowań pacjenci mogliby szybciej i chętniej zgłaszać się na konsultacje, zwłaszcza ci znajdujący się w grupie podwyższonego ryzyka, czyli mężczyźni powyżej 50. roku życia oraz osoby z obciążonym wywiadem rodzinnym.

Warto podkreślić także wymiar ekonomiczny. Leczenie raka prostaty we wczesnym stadium, gdy możliwe jest zastosowanie terapii radykalnych, jest zdecydowanie mniej kosztowne niż leczenie choroby zaawansowanej, wymagającej terapii hormonalnej, chemioterapii czy długotrwałej opieki paliatywnej.

Rak prostaty to choroba, której wczesne wykrycie ratuje życie. Według danych KRN najwięcej osób żyjących po diagnozie nowotworu to właśnie pacjenci m.in. z rakiem prostaty. To pozytywny sygnał, ale również wyzwanie związane z długoterminową opieką onkologiczną i usprawnieniem profilaktyki. Obowiązek uzyskania skierowania do urologa jest zbędną przeszkodą, która spowalnia proces diagnostyczny i obniża skuteczność leczenia. Zniesienie skierowań powinno stać się elementem szerszej strategii poprawy dostępu do diagnostyki onkologicznej i profilaktyki zdrowotnej mężczyzn w Polsce.

Przypisy:

[1] Wojciechowska, U., Didkowska, J. A., Barańska, K., Miklewska, M., Michałek, I., Olasek, P., & Jawołowska, A. (2024). Nowotwory złośliwe w Polsce w 2022 roku. Warszawa: Krajowy Rejestr Nowotworów, Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie. ISSN 0867-8251. Pobrano z https://onkologia.org.pl/sites/default/files/publications/2025-02/Nowotwory_2022.pdf

[2] Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy (2025, 20 stycznia). Epidemiologia raka gruczołu krokowego. Kompendium chorób nowotworowych. Narodowy Portal Onkologiczny. Źródło: https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/gruczol-krokowy/epidemilogia

[3] Cancer Research UK (2023). Prostate cancer risk factors [Ryzyko rozpoznania raka prostaty w ciągu życia]. Cancer Research UK. Pobrano z: https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-statistics/statistics-by-cancer-type/prostate-cancer/risk-factors

POPRZEDNI