Większość osób aktywnych seksualnie zetknie się z wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w pewnym momencie swojego życia. Dlatego warto wiedzieć, jak uchronić się przed zakażeniem i jak postępować, gdy już dojdzie do rozwoju infekcji, by zwiększyć szansę na pozbycie się wirusa HPV z organizmu.

Czym jest wirus HPV i czy samo jego wykrycie jest powodem do niepokoju?

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) przenoszony jest głównie drogą kontaktów seksualnych, a także przez kontakt skórny w okolicach narządów płciowych. Obecnie wyróżnia się ponad 120 serotypów (typów) wirusa HPV. Część z nich to typy nieonkogenne, które nie prowadzą do rozwoju nowotworów. Powodują jedynie łagodne zmiany na skórze i w obrębie narządów płciowych, takie jak brodawki czy kłykciny kończyste, które są niewielkie, choć mało estetyczne. Są więc uważane za niegroźne i przez wiele lat wirus HPV tak był właśnie postrzegany. Do momentu, w którym odkryto, że część typów wirusa HPV może odpowiadać za choroby nowotworowe – przede wszystkim typy 16 i 18, które stwarzają największe ryzyko rozwoju raka. Mechanizm działania onkogennych typów wirusa HPV polega na hamowaniu naturalnej odporności przeciwnowotworowej, stwarzając korzystne warunki do rozwoju nowotworu. Należy przy tym podkreślić, że obecność wirusa HPV w organizmie nie jest równoznaczna z obecnością nowotworu.

Czy mężczyźni chętnie poddają się badaniom na obecność wirusa HPV? Jak często zakażenie występuje właśnie u nich?

Odpowiedź na to drugie pytanie jest trudna, ponieważ nie ma wiele prac na ten temat. Szacuje się, że w Polsce mniej więcej 50 proc. aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn ma kontakt z wirusem HPV w ciągu życia, choć moim zdaniem odsetek ten jest znacznie większy. W krajach takich, jak np. Wielka Brytania nawet 80 proc. populacji ma kontakt z tym wirusem w ciągu życia, więc jest naprawdę powszechny. Mężczyźni, u których pojawiają się ww. zmiany na skórze i w obrębie narządów płciowych, zwykle badają się i leczą. Inaczej jest w przypadku zakażenia wirusem HPV, które przebiega bezobjawowo, a które nie wyklucza rozwoju nowotworu.

Zazwyczaj mówi się o konsekwencjach zakażenia wirusem HPV u kobiet, a na jakie choroby narażeni są mężczyźni? Czy zakażenie HPV może skutkować problemami z płodnością u mężczyzn?

Onkogenne typy wirusa HPV są związane z nowotworami narządów płciowych i okolic, m.in. prącia i odbytu, choć nie tylko, bo także z nowotworami głowy i szyi, np. gardła czy krtani.

Wirus HPV może przyczynić się także do przewlekłego stanu zapalnego pęcherzyka nasiennego czy dróg wyprowadzających nasienie, co przekłada się na obniżenie jakości nasienia. W związku z tym przetrwałe zakażenie wirusem HPV niewątpliwie może skutkować problemami z płodnością u mężczyzn.

Czy powszechnym jest wdrożenie leczenia u mężczyzn, jeśli u jego partnerki wykryto zakażenie wirusem HPV? Dlaczego takie leczenie powinno się zastosować?

Niestety nie jest powszechne wdrażanie takiego leczenia, co moim zdaniem jest błędem, ponieważ jeśli jeden z partnerów jest zakażony wirusem HPV, to z dużym prawdopodobieństwem doszło do przeniesienia wirusa na drugą osobę, co zresztą jest powszechne w przypadku większości zakażeń seksualnych. Można powiedzieć, że są to „wspólne” zakażenia. Widać to bardzo wyraźnie w przypadku wspominanych brodawek czy kłykcin kończystych – jeśli występują one u partnerki, to dosyć szybko rozwijają się one u panów i odwrotnie. Warto wiedzieć, że wiele osób nie jest świadomych obecności wirusa HPV w organizmie, przez co zaraża innych.

Czy istnieje profilaktyka zakażenia wirusem HPV?

Tak i jest dostępna w Polsce. Pierwszym filarem profilaktyki są szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego, skierowane przede wszystkim do dziewcząt i chłopców w wieku 9-14 lat w ramach programu bezpłatnych szczepień. Uważam jednak, że także dorośli powinni się zaszczepić. Mimo że zgodnie z rekomendacjami szczepienie najlepiej wykonać przed inicjacją seksualną, to tak naprawdę można je przyjąć w każdym wieku. Zaszczepić mogą się także osoby już zakażone jednym typem wirusa HPV, gdyż szczepienie może uchronić przed jego innymi typami – może więc zapobiec przyszłym zakażeniom.

U kobiet dodatkową metodą profilaktyki są regularnie wykonywane badania ginekologiczne – od niedawna refundowany jest test na obecność wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV HR) oraz cytologia na podłożu płynnym. To nowy standard profilaktyki raka szyjki macicy.

Jeśli już dojdzie do zakażenia, co możemy zrobić, żeby szybciej pozbyć się wirusa?

Przede wszystkim należy zwalczyć stan zapalny wywołany zakażeniem. Dostępne jest leczenie wspomagające, które w znacznym stopniu ogranicza odczyn zapalny, zwiększając w ten sposób szansę zwalczenia infekcji przez układ odpornościowy. Są to leki stosowane miejscowo w postaci żeli, które działają nie tylko przeciwzapalnie, lecz także regenerująco – posiadają właściwości nawilżające i odbudowujące nabłonek zewnętrznych okolic narządów płciowych. Przywracają również równowagę mikrobiologiczną. Co więcej, nie tylko wspomagają regenerację błony śluzowej narządów płciowych, lecz także mogą zapobiegać nawrotom. Można zastosować również preparaty doustne w postaci kapsułek, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i błon śluzowych.  

Warto wiedzieć, że u części osób w sprzyjających warunkach infekcja może zostać samoistnie zwalczona przez układ odpornościowy, a szanse na to są większe, jeśli jesteśmy zaszczepieni przeciwko wirusowi HPV.

Jaka jest wiedza pacjentów w kontekście możliwości stosowania wspomnianego leczenia? Jak często lekarze proponują takie rozwiązanie podczas wizyty?

Niestety, wiedza pacjentów na ten temat jest na niskim poziomie, czego dowodzą też postawy osób będących przeciwnikami szczepień przeciw HPV, co moim zdaniem jest kuriozalne, ponieważ te szczepienia naprawdę chronią przez wieloma problemami wywoływanymi zakażeniem wirusem HPV. Dodatkowo zakażenie dotyczy sfer intymnych, co dla niektórych osób może stanowić barierę w zgłoszeniu problemu lekarzowi. W związku z tym pacjenci dosyć rzadko trafiają do gabinetu lekarza. Tymczasem w przypadku zakażenia wirusem HPV konieczne jest podjęcie wspominanego leczenia przeciwzapalnego.

Wykrycie wirusa HPV wiąże się z dużym stresem oraz lękiem o przyszłość. W jaki sposób można poprawić komfort psychiczny pacjentów, u których wykryto zakażenie wirusem HPV?

Przede wszystkim należy umożliwić pacjentom dobrą diagnostykę, m.in. zwiększyć dostępność do diagnostyki cytologicznej w przypadku kobiet. Niestety, u mężczyzn mamy ograniczone pole działania w tym obszarze. Komfort psychiczny na pewno może poprawić fakt, że w przypadku wystąpienia infekcji można zastosować wspominane preparaty, które, podnosząc odpowiedź immunologiczną organizmu, mogą pomóc zwalczyć zakażenie lub zmniejszyć narastanie infekcji.

POPRZEDNI